Tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh Nhà thờ Nguyễn Tôn Tây

Sáng ngày 24/8/2026, xã Mai Phụ cùng con cháu dòng họ Nguyễn Trọng tại thôn Hà Ân, xã Mai Phụ, tỉnh Hà Tĩnh, trang trọng tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh đối với Nhà thờ Nguyễn Tôn Tây. Tham dự buổi lễ có đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành, địa phương cùng đông đảo con cháu dòng họ và Nhân dân trong vùng.

Nhà thờ Tiến sĩ Nguyễn Tôn Tây tọa lạc tại khu dân cư thuộc thôn Hà Ân, xã Thạch Mỹ cũ, nay là xã Mai Phụ, tỉnh Hà Tĩnh. Theo các tư liệu chính sử, văn bia, sắc phong và gia phả hiện còn lưu giữ, Nguyễn Tôn Tây thuộc đời thứ ba của dòng họ Nguyễn Trọng, húy Trọng Điệp, tự hiệu Phúc Khê. Ông sinh năm 1436 tại làng Thời Hoạch, tổng Phù Lưu, huyện Thiên Lộc, nay thuộc xã Mai Phụ, tỉnh Hà Tĩnh. Năm 1463, ông đỗ Tiến sĩ.

Sau khi đỗ Tiến sĩ, Nguyễn Tôn Tây được triều đình nhà Lê bổ dụng làm quan. Dưới triều vua Lê Thánh Tông, ông đảm nhiệm nhiều chức vụ, được biết đến là người giỏi cả văn lẫn võ, có sức khỏe và năng lực. Ông từng giữ các chức Chính sứ Thừa tuyên Thanh Hoa, Quản đô lực sĩ, Đề sát quân vụ và Quyền tri phủ Phụng Thiên.

Trong thời gian giữ chức Chính sứ Thừa tuyên Thanh Hoa, Nguyễn Tôn Tây có nhiều đóng góp trong công tác quản lý hành chính, giữ gìn an ninh, thuế khóa và các công việc dân sự của đạo Thừa tuyên. Những năm đầu thời Hồng Đức, tình hình trong nước cơ bản ổn định, song ở khu vực biên giới phía Nam, quân Chiêm Thành vẫn thường xuyên tràn sang cướp phá. Vua Lê Thánh Tông từng cử Nguyễn Tôn Tây, khi đang giữ chức Quyền tri phủ Phụng Thiên, đảm nhiệm Đề sát quân vụ, đem quân đánh giặc Bồn Man. Sau khi lập công trở về, ông được vua phong Tán trợ công thần.

Nguyễn Tôn Tây được ghi nhận là người sống đức độ, thanh bạch, có nhiều công tích với triều đình và được Nhân dân kính trọng. Khi còn sống, ông được vua Lê ban cấp sắc phong. Sau khi ông qua đời, Nhân dân địa phương an táng và lập đền thờ theo kiểu thức “Tiền miếu, hậu lăng”. Phía trước đền có khắc ba chữ “Đại khoa từ”. Tại Thăng Long, tên tuổi Nguyễn Tôn Tây cũng được ghi danh trên bia đá những người đỗ đại khoa khoa thi Quý Mùi (1463).

Nhà thờ Nguyễn Tôn Tây là công trình văn hóa, tín ngưỡng có ý nghĩa quan trọng đối với dòng họ Nguyễn Trọng ở thôn Hà Ân nói riêng và cộng đồng địa phương nói chung. Đây là nơi tưởng niệm, tri ân một nhà khoa bảng, một vị quan được ghi nhận có nhiều đóng góp cho triều đình và đất nước; đồng thời là địa chỉ góp phần giáo dục truyền thống lịch sử, truyền thống yêu nước, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống của quê hương, dòng họ cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Đồng chí Trần Xuân Lương, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh, trao Bằng xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh cho lãnh đạo xã Mai Phụ và đại diện dòng họ Nguyễn Trọng.

Phát biểu tại buổi lễ, đồng chí Trần Xuân Lương, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đề nghị cấp ủy, chính quyền địa phương và dòng họ tiếp tục tăng cường công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích với tinh thần chủ động, trách nhiệm, phối hợp đồng bộ; rà soát, hoàn thiện quy chế quản lý, xác định rõ mốc giới và trách nhiệm bảo vệ di tích. Đồng thời, cần gắn công tác bảo tồn với phát triển du lịch văn hóa, đẩy mạnh giáo dục truyền thống và phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng, qua đó bảo vệ và phát huy tốt hơn giá trị của di tích trong đời sống đương đại.

Việc Nhà thờ Nguyễn Tôn Tây được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh là sự ghi nhận đối với những giá trị lịch sử, văn hóa của di tích, đồng thời góp phần tôn vinh truyền thống khoa bảng, những đóng góp của danh nhân Nguyễn Tôn Tây và truyền thống văn hóa của quê hương Mai Phụ.