Đền Ngọc Sơn nằm trên Đảo Ngọc phía Đông Bắc hồ Hoàn Kiếm, trung tâm Hà Nội. Đền thờ Văn Xương Đế Quân – vị thần chủ về văn chương khoa cử, và Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn – anh hùng ba lần đánh thắng quân Nguyên – Mông; ngoài ra có cung thờ Phật, Tam Tòa Thánh Mẫu, Quan Vũ, Lã Tổ, thể hiện tinh thần Tam giáo đồng nguyên. Theo truyền thuyết, thời Lý gò đất này gọi là Ngọc Tượng, thời Trần đổi thành Ngọc Sơn, có đền thờ các liệt sĩ chống Nguyên – Mông. Thời Lê Vĩnh Hựu (1735–1739), chúa Trịnh Giang dựng cung Khánh Thụy, sau bị phá cuối thời Lê. Đầu thế kỷ XIX, chùa Ngọc Sơn được dựng lại, sau đổi thành đền. Năm 1865, nhà nho Nguyễn Văn Siêu chủ trì đại trùng tu: đắp thêm đất, kè đá, xây đình Trấn Ba, cầu Thê Húc, Tháp Bút và Đài Nghiên. Đền bố cục chữ Tam gồm bái đường, trung đường và hậu cung (thờ Trần Hưng Đạo). Lối vào qua cổng có bức bình phong đắp long hổ, Tháp Bút đá cao khoảng 9 m khắc "Tả thanh thiên" (Viết lên trời xanh), Đài Nghiên đặt trên ba con thiềm thừ, cầu gỗ Thê Húc sơn đỏ và lầu Đắc Nguyệt hai tầng. Trong đền trưng bày tiêu bản hai cụ rùa Hồ Gươm (mất năm 1968 và 2016). Đền được xếp hạng di tích quốc gia năm 1962 (Khu di tích Hồ Hoàn Kiếm – đền Ngọc Sơn) và di tích quốc gia đặc biệt năm 2013.