Văn Miếu – Quốc Tử Giám là quần thể di tích lịch sử – văn hóa bậc nhất của Thăng Long – Hà Nội. Năm 1070, vua Lý Thánh Tông cho dựng Văn Miếu để thờ Khổng Tử, Chu Công và Tứ phối; năm 1076, vua Lý Nhân Tông lập Quốc Tử Giám ngay bên cạnh – trường quốc học đầu tiên của nước Đại Việt, ban đầu dành cho con em vua quan, sau mở rộng cho học trò dân gian xuất sắc. Qua các triều Trần, Hồ, Lê, Mạc, nơi đây là trung tâm đào tạo quan lại và giới nho sĩ của cả nước. Năm 1484, vua Lê Thánh Tông cho dựng 10 bia đá khắc tên những người đỗ đại khoa từ năm 1442. Việc dựng bia tiếp tục đến năm 1779, tạo thành tổng cộng 82 bia Tiến sĩ ghi danh 1.304 vị tiến sĩ của 82 khoa thi triều Lê – Mạc (1442–1779). Mỗi bia đặt trên lưng rùa đá – biểu tượng của sự bền vững vĩnh cửu. Năm 2010, UNESCO ghi danh 82 bia Tiến sĩ vào Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương; năm 2011 công nhận là Di sản tư liệu thế giới; năm 2015 được công nhận Bảo vật quốc gia. Quần thể có khuôn viên hơn 54.000 m², bố cục theo trục Nam – Bắc gồm năm khu: Văn Miếu Môn, Đại Trung Môn, Khuê Văn Các – giếng Thiên Quang, khu nhà bia và Đại Thành, cùng khu Thái Học. Khuê Văn Các (xây năm 1805) là biểu tượng của Thủ đô Hà Nội. Năm 1802, nhà Nguyễn chuyển Quốc Tử Giám về Huế; Văn Miếu Thăng Long tiếp tục là nơi thờ tự và học tập của vùng. Di tích bị tàn phá nặng trong chiến tranh (1947) và được trùng tu nhiều lần. Năm 1962, Văn Miếu – Quốc Tử Giám được xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia đợt đầu tiên; năm 2012 được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt. Hiện nay di tích do Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám (Sở Văn hóa Hà Nội) quản lý, là điểm đến văn hóa – giáo dục tiêu biểu của Thủ đô.