Bia đề danh Tiến sĩ khoa thi năm Nhâm Tuất (1442)

Niên hiệu: Đại Bảo năm thứ 3 (1442) Ngày dựng: Ngày 15 tháng 8 năm 1484 Đặc điểm: Trán bia hình khung vòm, họa tiết trang trí trên trán bia là nhật nguyệt, hòa quyện với mây cách điệu tạo nên bố cục tương đối chặt chẽ. Diềm bia trang trí hoa dây và hoa hải đường, hoa sen... Rùa đội bia có đầu tròn, ngẩng cao, hơi chếch về phía trước; miệng rộng, có răng nanh; mắt rùa to, lồi tròn, dáng khoan thai, mai rùa nổi cao trơn nhẵn. Rùa là biểu tượng cho sự trường tồn và bền vững. Để biểu dương nhân tài, khuyến khích việc học tập, ngày 15 tháng 8 năm 1484, vua Lê Thánh Tông đã xuống chiếu cho dựng bia đề danh Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám Thăng Long. Bia đề danh Tiến sĩ khoa thi năm Nhâm Tuất niên hiệu Đại Bả thứ 3 (1442) là một trong 10 tấm bia Tiến sĩ đầu tiên được dựng trong đợt này tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Trên bia khắc bài văn bia bằng chữ Hán do Đông các đại học sĩ Thân Nhân Trung soạn. Bài văn bia gồm bài ký, danh sách các vị đỗ Tiến sĩ, cuối cùng là họ tên, chức vụ của người soạn văn bia, người viết chữ, năm dựng bia. Người đỗ Trạng nguyên là Nguyễn Trực, người huyện Thanh Oai, phủ Ứng Thiên (nay thuộc huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội). Nguyễn Trực là vị Trạng nguyên khai khoa của nhà Lê, cũng là vị Tiến sĩ đầu tiên được khắc tên trên bia Tiến sĩ. Đỗ Bảng nhãn của khoa thi này là Nguyễn Như Đổ, người huyện Thanh Trì, phủ Thường Tín (nay thuộc huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội). Đỗ Thám hoa là Lương Như Hộc, người huyện Trường Tân, phủ Hạ Hồng (nay thuộc thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương). Ngoài ra, trong số 33 vị tiến sĩ của khoa thi này còn phải kể đến nhà sử học Ngô Sĩ Liên, người huyện Chương Đức, phủ Ứng Thiên (nay thuộc huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội). Trên bia đá khoa thi năm 1442 còn ghi lại đầy đủ họ tên của các vị quan trông thi, chấm thi đều là những vị quan đại thần, những người góp phần quan trọng vào việc tổ chức kỳ thi, chấm thi chọn ra được nhân tài cho đất nước và đặc biệt giám khảo của khoa thi này còn có Danh nhân văn hóa Nguyễn Trãi. Bia còn chép lại họ tên, thông tin của người viết chữ tấm bia là Trung thư giám Nguyễn Tủng, Mậu lâm lang Kim quang môn đãi chiếu Tô Ngại.

Đang trưng bày tại Khu nhà bia, hai bên giếng Thiên Quang – Văn Miếu – Quốc Tử Giám